SERPİL AKSAKAL

SAMSUN MİTHAT PAŞA LİSESİ REHBER ÖĞRETMENİ


SINIF YÖNETİMİ
Sınıf diğer ortamlara benzemeyen ,kendine has özellikleri olan bir yerdir.Öğretmenin bu nedenle sınıf ortamında farklı bir takım rolleri vardır.Bu roller çok değişik bir şekilde belirtilse de genel olarak şu şekilde ifade edilebilir:
 müşavirdir,tavsiyelerde bulunur
 danışmandır,yardımcı olur
 disiplin sağlayıcıdır
 bilgi verici,güdüleyicidir
 dış dünya ve sınıf arasında aracıdır
 öğreticidir
 ana-baba vekilidir
 düzenleyici ve değer taşıyıcıdır.
Sınıf yönetimi öğretmenin en önemli görevlerinden biridir.Çünki sınıf yönetimi sayesinde öğrenmeye ayrılan zaman artar.Dolayısıyla boşa giden zaman azalır.Sınıfta düzen ve tutarlı beklentiler gelişir.Ancak sınıf yönetimi için önce sınıfı tanımak gerekir.
Öğretmen sınıfta öğrencilerle anlaşmak ,uzlaşmak durumundadır.Onları ikna ederek yeni davranış geliştirmelerini sağlayabilir.Öğretmenlerin genellikle kullandıkları uzlaşma stratejileri şunlardır.
1.Söz verme ve tehdit:”yaparsan seni ödüllendireceğim”yada “yaparsan seni cezalandıracağım”
2.Aşırı istekler veya yalancı ılımlılık:Yüksek beklenti ifade edip sonra pazarlıkla düşürme
3.Dikkat çekici öyküler:Öğrencilerine başka şekilde davrandıklarında hoş olmayan sonuçlarla karşılaşabileceklerini ima eder.
4.Üst yetkililere şikayet:”benim şahsen bir itirazım yok ama müdüre yada anne-babana söylememi ister misin”
5.Blöf.Öğretmenin uygulamayacağı cezaları uygulayacakmış gibi davranması.
6.Kişisel şikayet:”Beni hayal kırıklığına uğrattın”
7.Geleneklere şikayet:”bu okulda hiç böyle bir şey olmamıştı”
8.Yüceltme:”bu yüce bir davranıştır ama henüz sizin bunu anlamanız zor”
9.Genelleştirilmesine şikayet:”herkes böyle yaparsa o zaman ne yaparız”
10.Böl ve yönet:Öğrenciler arasında uzlaşmazlık olan bir konuda”eğer hepiniz uzlaşırsanız bunu düşüneceğim”
11.Erteleme:”bunun hakkında düşüneceğim”
12.Hakları imtiyazlara dönüştürme:Gerçekleşecek durumları sanki kendisi buna taraftarmış gibi gösterme
13.sıkı tedbir
Bu uzlaşma davranışlarından bazları öğrenciler tarafından da kullanılır.Ancak öğrenciler tarafından kullanılan başka uzlaşma teknikleri de vardır.
1.Kaydırma:Öğrenci konuyu istediği tarafa kaydırır.Sık soru sorma,öğretmen isteği reddettiğinde küsme,öğretmenle işbirliğini azaltma
2.Adalete şikayet:”ona izin verdiniz bana niye vermiyorsunuz”
3.Böl ve yönet:”diğer öğretmenler öyle yapıyor siz niye yapmıyorsunuz”
4.Öğretmenlerin seçici kullanımı:Öğrenci öğretmen ve yeni öğretmenler yeni isteklere daha yatkındır.
5.Üst yetkiliye şikayet:”annem olmadığını söyledi ama”
6.Grup işbirliğiınıfın öğretmene karşı birleşmesi(tehlikeli boyutlara ulaşabilen bir durumdur.)
Tecrübeli öğretmenler öğrenci stratejileri karşısında nasıl davranacaklarını daha iyi tespit edebileceklerdir.

ETKİLİ SINIF YÖNETİMİNİN İLKELERİ

 Öğrencilerin kapasitesi çok önemlidir.
 Ödüllendirilen davranış daha çok tekrar etmektedir.
 Değerlendirmenin başlıca amacı öğrencinin öğrenimini kolaylaştırmaktır.
 Motivasyonlu öğrenciler diğerlerinden daha kolay öğrenirler.
 Yaratılıştan gelen motivasyon dış etkilerle yaratılan motivasyondan daha çok tercih edilmektedir.
 Sık hatırlatmalar okunanların hatırlanması için önemlidir.
 Öğrenciler temel ihtiyaçları karşılandığında daha iyi öğrenirler.
 Öğretmenlerin pozitif beklentileri olduğunda öğrenciler daha iyi öğrenirler.
 Öğrencilere daha fazla zaman verildiğinde daha iyi öğrenirler.
 Öğrencilerin öğrenim modelleri birbirlerine uygun hale geldiğinde daha iyi öğrenirler.
 Öğrencilerden bir konu hakkında açıklama istendiğinde daha iyi öğrenirler.
 Öğrenciler kendileri için genelleştirmeleri ortaya çıkarınca daha iyi öğrenirler.

SINIF YÖNETİMİ TEKNİKLERİ

 Öğrencilere onlarla birlikte olduğunuzu gösterin.
 Örtüşen durumlarla başa çıkmayı öğrenin.
 Sınıf içi etkinlikleri yarıda bırakmayın.
 Tek bir öğrenci ile ilgilendiğinizde bile diğer öğrencileri ilginiz altında tutmaya çalışın.
 Ders işlerken değişiklikler yapın ve coşkulu olun
 Öğrenciyi eleştirirken davranış odaklı olun.Öfkeyle patlamaktan kaçının.
Sınıf yönetiminde bu ilkelere uymak gereklidir.Ancak genellikle sınıf yönetimi öğretmenin ilk dersteki tavrının bir uzantısıdır.O nedenle öğretmenin ilk derste neler yaptığı çok önemlidir.İlk ders ve öğrencilerle ilk karşılaşma için şu öneriler sunulabilir:
 Sınıfın ilk gününde güvenli ve hazırlıklı olduğunuzu gösterin.
 Sınıftaki işleri nasıl ele alacağınıza önceden karar verin.İlk gün birkaç dakika temel işlemleri açıklayın.(yoklama,ders anlatımı,ödev kontrolü)
 Sınıf kurallarını belirleyin ve onlara dikkat çekin.
 İlk gün sınıf çalışmasına başarıyla tamamlanabilecek bir çalışma ile başlayın.
 Yeni bir öğrenci grubuyla olduğunuz ilk haftalarda kendi yönetiminiz altında sınıfın katılımının sağlandığı etkinliklerde bulunun.
 Açık yönergeler verin,yönergeleri yapılabilir mesafede tutun,sık sık geri bildirim verin.
 Yeterli ve iyi hazırlanmış olduğunuzu sürekli gösterin.
 Bir yandan profesyonelliğinizi korurken öte yandan hoş olun.
İlk derste oluşturulan hava ders yılının sonuna kadar genelde devam eder.İlk izlenimler çok önemli olduğu için öğrenciler üstünde ilk izlenimlerin iyi olması yıl boyunca etkisi devam eden bir avantajdır.

ÖĞRETMEN TİPLERİ

 İŞ ÖĞRETMENİ:İş ilgisi yüksek öğrenci ilgisi düşüktür.Yapılacak işler düzenlendiğinde iyi bir öğretme olduğunu düşünür.
 MAHALLE KAHVESİ ÖĞRETMENİ:Öğrenci ilgisi yüksek iş ilgisi düşüktür.Öğretmen öğrencilere ilgi gösterirse onların benlik kavramlarını geliştirirse,iyi bir öğrenmenin gerçekleşeceğini düşünür.İş onun için önemli değildir.
 FAKİRLEŞMİŞ ÖĞRETMEN:İşe de öğrenciye de ilgisi düşüktür.Öğretmenlerin öğrencilerin öğrenmesi üstünde pek etkisi olmadığını düşünür.
 SINIF ÖĞRETMENİ:Hem işe hem de öğrenciye olan ilgisi yüksektir.İkisine de olan yüksek ilginin öğrenmeye etkisi olduğunu düşünür.
 YAVAŞLAMIŞ SARKAÇ:İşe de öğrenciye de ılımlı ilgi gösterir.Özellikle denetimi güç bir sınıfla karşı karşıya kalan ve güvenini kaybeden öğretmenlerin durumudur.

ÖĞRENCİ TİPLERİ:

Öğretmenler gibi öğrencilerin de farklı tipleri vardır.
 BAŞARILI ÖĞRENCİLER:Bunlar derse yönelimli akademik açıdan başarılı öğrencilerdir.Ders ve ödevlerini zamanında yaparlar.Pek disiplin sorunu çıkarmazlar.Okulu severler,hem öğretmen hem de arkadaşları tarafından sevilirler.
 SOSYAL ÖĞRENCİLER:Dersten ziyade kişilere yönelimlidir.Başarılı olmak için gerekli yetenekleri vardır ama sosyal ilişkilere derslerden daha fazla önem verirler.Çok arkadaşları vardır ve arkadaşları onları severler ama öğretmenleri için bazen yönetim problemleri çıkardıkları için sevilmezler.Derste öğretmen onları kolayca derse sokabilir ve kolayca sorularına cevap alabilir.
 BAĞIMLI ÖĞRENCİLERıklıkla öğretmenden destek ve teşvik beklerler.Ek çalışma ve yardıma ihtiyaç duyarlar.Sık sık parmak kaldırırlar.Ortaokulda akademik başarıları düşük olur.Öğretmenler onların başarılarını yükseltmeye çalışırlar.Arkadaşları onlara ders çalıştırmak istemezler,çünki onları sosyal açıdan yetersiz bulurlar.
 YABANCILAŞMIŞ ÖĞRENCİLER:Zor öğrenirler ve muhtemelen okulu ter ederler.Çoğunlukla okul ve onunla ilgili her şeye açık veya gizli baş kaldırırlar,düşmanlık beslerler.Öğretmenler genelde onlara ilgisiz kalır veya reddederler.
 GÖLGE ÖĞRENCİLER:Arka planda kalıp gözden kaçan öğrencilerdir.Her şeyde ortadadırlar.Grup halinde etkinliklere katılır ama kendilerini ortaya koymazlar,gönüllü olmazlar.Bazıları ürkek ve sinirli bazıları ise sessiz ve bağımsızdırlar.Genellikle öğretmen ve diğer öğrenciler onların farkına varmazlar veya iyi tanımazlar.
Öğretmenin sınıftaki her gruptan öğrenci olduğunu akılda tutması ve gözden uzak gibi görünen öğrencilerin durumlarına karşıda duyarlı olması gerekir.

İNSANCIL SINIF YAKLAŞIMI

İnsancıl sınıf yaklaşımının öğrenme üzerine olumlu etkileri ve temel yaklaşımları vardır.
İnsancıl sınıfın özellikleri şunlardır.
 Ortam rahat ve işbirliği ortamıdır.
 Bu sınıflarda öğretimin temeli öğrencileri ilgileri,yararları ve hedefleridir.
 Öğrencilerin ilgi,değer ve hedeflerini belirlemelerine yardımcı olmayı hedefler.
 Öğretmenler güven ortamı oluşturarak ,öğrencilerin bireysel farklılıklarına uygun öğretim yöntemleri kullanmaya çalışarak yardım etmeye çalışırlar.
 Her öğrenciye ulaşmaya çalışılır(öğrencilerin isimlerini öğrenme birebir iletişim kurmaya çalışma)
 Dikkatle dinleme
 Öğrencilere karşı gerçekçi olma(gerçekçi övgü ve değerlendirmeler yapma)
 Kendine karşı gerçekçi olma(duygularını dürüst bir şekilde dile getirme)
 İyi bir disiplin sağlama(öğrencilere onlara değer verildiğini gösterme)
 Reddedilmeyle başa çıkma(öğrencilerin tepki vermelerini kişisel olarak algılamama)
 Kendini çağırma(kendisi hakkında olumlu düşünme)

ÖĞRETMENİN YANLIŞ İNANIŞLARI

 KONTROL ETMELİYİM:Buna inanan bir öğretmen sınıfta bağımlı ve isyankar bir ortam yaratır.Öğrencinin her hareketini kontrol eder ,sıkı disiplin koyar,her davranışı izne bağlar,öğrencinin aldığı karaları değil kendi kararlarını uygular.Oysa öğrenciler kendi aldıkları kararlara daha fazla uyarlar.
 BEN ÜSTÜNÜM:Öğrencilerden bilgi deneyim ve sorumluluk alanlarında önde olmasını,onlara hakim olmak ve aşırı korumak olarak algılayan öğretmendir.Öğrencinin insan değeri ve onur açısından kendisi ile eşit olduğunu düşünmez.Onlarda yetersizlik ve değersizlik duyguları geliştirir.
 HAKKIM VAR:Öğrencileriyle karşılıklı saygı ve sorumluluk haklarına duyarlı olmayan bunları tek başına kullanmaya yönelen öğretmendir.
 MÜKEMMEL OLMALIYIM:Kendisinde ve öğrencilerinde hata kabul etmeyen,kusurlu olma cesareti gösteremeyen,gerçek üstü standartlara yönelen öğretmendir.
 BEN ÖNEMLİ DEĞİLİM:Yukarıdakilerin tersine öğrencilerini korurken,kendi temel gereksinimlerini gözetmeyen,öz değer ve yeteneklerine inanmayan,öğrencilerine paspas olan öğretmendir.
Her öğrenci sınıfa ait olmak ,kabul edilmek isteğindedir.Her öğrenci önemli olmak ve ilgi çekmek ister ve davranışları da bu yöndedir.
Sınıfta olumsuz davranan öğrencilerin bu konuda umutları kırılmış durumdadır.Çünki yapıcı yollarla kendilerine grupta bir yer edinemeyeceklerine artık inanmışlardır.Eğer öğretmen ve arkadaşlarının gözünde önem kazanmak sadece olumsuz davranmakla mümkün oluyorsa,öyle davranmaya başlarlar.Bu öğrencilerin bu davranışlarla elde etmek istedikleri şunlardır:
 İLGİ ÇEKME İSTEĞİ:Öğrenci başarı ve paylaşma ile öğretmeninin yada arkadaşlarının ilgisini çekemiyorsa ilgi çekmenin başka yollarını bulur.Bu yolların olumsuz olması onun için önemsizdir.
 GÜÇ ARAYIŞI:Bu öğrenciler otoriteye başkaldırdığı,kurallara direndiği,uyarıları dinlemediği zaman kendini önemli hisseder.Bu öğrenciler kontrol ettikleri zaman kendilerini gruba ait hissederler.İşin nereye varacağını anlamak için başkaldırırlar ve mücadeleden vazgeçeceğini bildikleri sınıra kadar öğretmeni zorlarlar.Öğretmen güç çatışmasına girmemelidir.Olumsuz davranışın sonuçlarının ortaya çıkmasına izin vermeli,öğrenciden başka bir iş için yardım talep ederek işbirliği başlatmalıdır.
 İNTİKAM ARAYIŞI:Bazı öğrenciler yenilgi ve umutsuzluk duyguları içindedirler.Kendilerine kötü davranıldığına inanırlar.Öğretmeni zalim bir diktatör olarak değerlendirirler.Kendileri nasıl incinmişse öğretmeni de aynı şekilde incitmeye karar vermişlerdir.Öğretmen incinmiş hissetmemeye çalışmalı,kendi intikamını almayı düşünmemelidir.Aksine iyi bir ilişki kurmalıdır.
 YETERSİZLİK GÖSTERİSİ:Kendileri için gerçek dışı hedefler koymuş ve çok kez de başarısızlığa uğramış olabilirler.Gruba uyum sağlayabileceklerine ve katkıda bulunabileceklerine inanmazlar.Umutsuzluğa kapılıp kenara çekilirler.Öğretmen bu durumda umutsuzluğa kapılmamalı,acımamalı,her olumu çabayı desteklemelidir.
 Olumsuz davranışların nedeni her zaman öğretmen değildir ancak öğretmen bunlara beklenen karşılığı verirse olumsuz davranışı desteklemiş olur.

İYİ BİR TEŞVİK EDİCİ OLMAK İÇİN:

 Öğrencilere güven verin cesur olmalarına yardım edin.”yapabilirsin zaten yarı yola gelmişsin”
 Olumluyu vurgulayın yanlışlar yerine doğruları işaretleyin.
 Kendinize ve onlara saygı gösterin.Öğrencilerin nasıl davranmalarını istiyorsanız kendinize de aynı kuralları koyun.Özür dileyin,teşekkür edin.”yardıma ihtiyacım vardı teşekkür ederim”
 Yarışı azaltın,kendileri ile yarışsınlar,kendilerini değerlendirsinler.Öğrencileri birbirleri ile yarıştırmak kazanmanın öğrenmekten önemli olduğunu düşünmelerine sebep olur.
 Öğrencilerin birbirlerine yardım etmelerini sağlayın.Başarılı olduğu bir alanda başka bir arkadaşına yardım etmek öğrenci için güven sağlayıcıdır.Özellikle başarısız öğrencilere arkadaşları için bir şey yapma fırsatı verin.
 Kendi disiplin tutumunuzu geliştirin.Sorumlusu bilinmeyen suçlarda sorumluluğu tüm sınıfa paylaştırın.


CEZA DOĞRUDAN BİR KONTROL ARACI OLARAK KULLANILDIĞINDA ŞU İLKELERE DİKKAT EDİLMELİDİR:
 Ceza keyfilik arz etmemelidir.
 Ceza öğrenci tarafından anlaşılmalıdır.
 Cezai işlem gizli olarak alınmalıdır.
 Cezanın hak edildiği düşüncesi oluşmalıdır.
 Cezai önlem derhal alınmalıdır.Suçtan çok sonra verilen ceza etkinliğini yitirir.
 Cezai önlem caydırıcı olmalıdır.
 Ceza suça uygun olmalıdır.
 Ceza suçluya uygun olmalıdır.
Sıklığı,yeri,zamanın iyi ayarlanması,fiziksel şiddet içermemesi ve kurallara uygun kullanılması halinde cezanın olumsuz işlevlerinin azalarak,sınırlıda olsa bazı yararlarının olacağı söylenebilir.
Öğrenciye verilen ve yerine getirilmesi gereken ,okul kuralları ile ilgili emirler
 Kısa
 Açık
 Kesin
 Objektif
 Çocuğun psikolojisine uygun
 Önceden verilmiş olanlarla tutarlı
 Yaptırım gücü önceden belli
 Yerine getirilebilir
 Kararsızlık ve ikilemden uzak olmalıdır.

SINIFTA UYGGUN OLMAYAN DAVRANIŞIN OLUŞMASINI ETKİLEYEN ETMENLER
ÖĞRETMENDEN KAYNAKLANAN SEBEPLER
1.Öğretmen çocuğun davranışlarına uygun tepkiler vermiyorsa:Bir gün iyi dediği bir davranışa ertesi gün iyi demiyorsa öğrenci geliştireceği doğru davranışı saptayamaz.Kafası karışır.Öğretmen ne istediğini açık ve net olarak anlatmalıdır.İyi davranış ile kötü davranış arasındaki farkı ve sonuçlarını öğrenci önceden bilmelidir.
2.Öğretmen doğru davranışı ödüllendirmiyorsa:Öğretmen sınıf içi uygunsuz davranışları düzeltmek için gerekli eleştiri ve yaptırımı nasıl uyguluyorsa ;uygun davranışları da gözden kaçırmadan ödüllendirmeli ve taktirlerini belirtmelidir.Çünki pekiştirme yalnız uygunsuz duruma yapılırsa istenmeyen davranış kalıcı olur.
3.Öğretmenin istekleri yada beklentileri öğrencinin yeteneklerine uygun değilse:Öğrenciye yönelik öğretmen beklentileri çok yüksekse,öğrenci yoğun bir baskı altında kaldığını hissedecek ve bunun doğal sonucu olarak başarısızlık yaşayacaktır.Çok düşük beklenti düzeyi de öğrencide dersten sıkılma,ödev yapmama ve huzursuzluk davranışları gözlenmesine neden olabilecektir.Bu nedenle beklenti düzeyi öğrenci seviyesine uygun olmalıdır.
4.Öğretmen öğrencilerin bireyselliklerine yeteri kadar hoşgörülü davranmıyorsa: Öğrenciler de yetişkinler gibi kendi duygu ve düşüncelerini dile getirmeyi isterler.Öğrencilerin birbirlerine benzer tepkilerde bulunmalarını isteyen ve onların farklılıklarına gerekli saygıyı göstermeyen yada ödüllendirmeyen öğretmenlerine karşı öğrenciler istenmeyen davranışlar sergilerler.
5.Öğretmen öğrencilerden istenen davranışlara model olamıyorsa:Öğrenciler öğretmenlerinin ve yüksek statüdeki arkadaşlarının davranışlarını büyük ölçüde taklit ederler.Öğretmen bu nedenle olumlu model olmalıdır.
6.Öğretmen sınıf içinde uygun olmayan davranışları genelde ceza ile kontrol ediyorsa: Öğretmenlerin bir kısmı sınıf içi olaylara ve kişilere çok çabuk duygusal tepkiler vermeye eğilimlidirler.Kolayca kızan ve bağıran bu öğretmenler sınıflarındaki en ufak uygun olmayan davranışı bile ceza kullanarak denetlemeye çalışırlar.Bu tutumda öğrencilerin davranışlarına yansır ve istenmedik davranışlar ortaya çıkar.
ÖĞRENCİDEN KAYNAKLANAN NEDENLER
 Eğer öğrenci öğretmenine aşırı bağımlıysa ;her çalışmasını öğretmene sorarak yada göstererek yapıyorsa arkadaşlarının dikkatini dağıtır ve sınıf atmosferini bozar.
 Eğer öğrenci dikkatini toplamada ve yoğunlaştırmada güçlük çekiyorsa
 Eğer öğrenci başarılı olamadığı durumlarda kolayca umutsuzluğa kapılıyorsa
 Çalışmalarında savruk ve dağınıksa
 Diğer arkadaşlarını çalışırken rahatsız ediyorsa ve bölüyorsa
 Eğer öğrenci okula,arkadaşlarına ve öğretmenlerine karşı olumsuzsa
 Öğrenci kişisel özbakım ve temizlik alışkanlıklarını tam olarak geliştirmemişse
 Öğrenci içine kapanık ve az konuşan biri ise
 Arkadaşları,okul ve öğretmenlerine karşı saldırgan bir tutum içinde ise
 Kendisini okul öğrenmelerine karşı güdüleyemiyorsa istenmedik davranışlar ortaya çıkacaktır.
Sınıflarında böyle öğrenciler olan öğretmenlerin kendilerini istenmedik davranışların değiştirilmesi konusunda eğitmesi gerekmektedir.

İSTENMEYEN ÖĞRENCİ DAVRANIŞALRININ KONTROL EDİLMESİ
İstenmeyen öğrenci davranışları karşısında gösterilmesi gereken öğretmen tepkileri
1.Olumsuz davranan öğrenciye bakılması:Olumsuz davranışlarda bulunan öğrenciyle öğretmenin göz göze gelmesi ,sadece öğrenciye bakması yeterli olabilir.
2.Olumsuz davranışın belirtilmesi:Öğretmen öğrenciyi sözel olarak uyarabilir.Bu uyarılar öğrencinin kişiliğini değil davranışını hedef almalıdır.
3.Soru:Öğrencinin davranışı karşısında öğretmen soru sorarak detaylı bilgi alabilir.Ceza niteliği taşımayan her tür soru öğrencinin davranışı altında yatan sebebi bulmaya yöneliktir.
4.Yönlendirici cümleler:Olumsuz davranış karşısında yanlızca öğrenciye olumlu davranışın belirtilmesi yeterli olabilir.Öğrenci kendinden tam olarak ne istendiğini öğrendiğinde o davranışı sergileyebilir.
5.Öğrenci için iyi bir model olma:Öğretmen sınıf içinde olumsuz davranışı belirtmekle kalmamalı kendisi olumlu davranışı sergileyerek model olmalıdır.
6.Ödüllendirme ve görmezden gelme:Öğretmen olumsuz davranışları görmezden gelerek olumlu davranışları övme ve ödüllendirme ile olumsuz davranışları değiştirebilir.
KAYNAKÇA:
1.KÜÇÜKAHMET,L;Sınıf Yönetiminde Yeni Yaklaşımlar,2000
2.BACANLI,H;Gelişim Ve Öğrenme,1999